Tự kỷ đang ngày càng trở thành mối quan tâm lớn đối với nhiều gia đình có con nhỏ. Đây là một rối loạn phát triển phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giao tiếp, hành vi và hòa nhập xã hội của trẻ. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu tự kỷ và áp dụng biện pháp can thiệp kịp thời có vai trò then chốt trong việc hỗ trợ trẻ phát triển tốt hơn và nâng cao chất lượng cuộc sống sau này.

Tự kỷ là gì?

Tự kỷ là một nhóm các rối loạn phát triển thần kinh, khởi phát sớm, thường trước 3 tuổi và kéo dài suốt đời nếu không được can thiệp phù hợp. Trẻ tự kỷ có thể biểu hiện ở nhiều mức độ khác nhau, từ nhẹ đến nặng, với những khiếm khuyết đặc trưng về tương tác xã hội, ngôn ngữ và hành vi.

Các nghiên cứu cho thấy tự kỷ có liên quan đến những bất thường trong phát triển não bộ và yếu tố di truyền. Tỷ lệ trẻ mắc tự kỷ đang có xu hướng gia tăng, ước tính khoảng 1 trên 100 trẻ, trong đó bé trai có nguy cơ mắc cao hơn bé gái từ 4 đến 6 lần.

6 Dấu hiệu trẻ bị tự kỷ cha mẹ cần lưu ý

1. Bất thường về ngôn ngữ

Rối loạn ngôn ngữ là một trong những dấu hiệu dễ nhận biết nhất ở trẻ tự kỷ. Trẻ có thể chậm nói, không nói hoặc đã biết nói nhưng sau đó mất khả năng ngôn ngữ. Một số trẻ chỉ phát ra âm thanh vô nghĩa, lời nói đơn điệu, thiếu ngữ điệu và cảm xúc.

Ngoài ra, trẻ thường không biết đặt câu hỏi, không biết đối đáp, khó kể lại sự việc đã xảy ra, phát âm không rõ hoặc nói quá to, nói ríu rít không phù hợp ngữ cảnh.

2. Bất thường về hành vi

Trẻ tự kỷ thường có các hành vi lặp đi lặp lại, ít mục đích như chạy vòng tròn, đi nhón chân, lắc lư người, xếp đồ vật theo trật tự cố định. Một số trẻ có hành vi tự gây tổn thương như cắn tay, đập đầu, nhổ tóc.

Những hành vi này thường nghèo nàn về tính sáng tạo, không mang ý nghĩa khám phá xã hội và trẻ rất khó chấp nhận sự thay đổi trong thói quen sinh hoạt hằng ngày.

3. Thu mình, hạn chế giao tiếp xã hội

Trẻ tự kỷ thường thích chơi một mình, ít hoặc không quan tâm đến bạn bè, không chủ động tương tác với người xung quanh. Trẻ hạn chế giao tiếp bằng ánh mắt, cử chỉ, nét mặt và ít thể hiện cảm xúc khi được gọi tên hoặc trò chuyện.

Một số dấu hiệu sớm có thể nhận thấy là trẻ không cười xã hội từ 3 tháng tuổi, không sợ người lạ khi 8 tháng hoặc không tỏ ra lo lắng khi ở môi trường xa lạ.

4. Bất thường về cảm xúc

Cảm xúc của trẻ tự kỷ thường không ổn định và khó dự đoán. Trẻ có thể chuyển từ trạng thái vui vẻ sang khóc lóc, cáu gắt hoặc hoảng sợ một cách đột ngột mà không có nguyên nhân rõ ràng.

5. Có khả năng đặc biệt ở một số lĩnh vực

Một số trẻ tự kỷ có khả năng nổi trội ở một số lĩnh vực như ghi nhớ con số, chữ cái, vị trí đồ vật, làm toán nhẩm, sử dụng thiết bị điện tử hoặc bắt chước nhanh. Những biểu hiện này dễ khiến cha mẹ nhầm tưởng trẻ có trí tuệ vượt trội, từ đó bỏ qua các dấu hiệu rối loạn phát triển khác.

6. Hành vi chống đối và sợ thay đổi

Trẻ tự kỷ thường rất nhạy cảm với sự thay đổi môi trường. Trẻ có thể phản ứng dữ dội khi đồ vật quen thuộc bị di chuyển, thói quen sinh hoạt bị thay đổi hoặc khi có sự thay đổi nhỏ từ người thân như kiểu tóc, trang phục.

Hướng dẫn chăm sóc và hỗ trợ trẻ tự kỷ tại nhà

1. Đảm bảo chế độ dinh dưỡng đầy đủ

Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển não bộ của trẻ tự kỷ. Cha mẹ cần xây dựng chế độ ăn cân đối, giàu dưỡng chất và phù hợp với thể trạng của trẻ.

2. Bổ sung Omega-3 và DHA

Omega-3, đặc biệt là DHA, là thành phần thiết yếu cho sự phát triển của não bộ và hệ thần kinh. Trẻ từ 1 đến 3 tuổi được xem là giai đoạn vàng để phát triển trí não, vì vậy cần được bổ sung đầy đủ DHA thông qua thực phẩm như cá hồi, cá thu, cá ngừ, rau xanh đậm và các sản phẩm dinh dưỡng phù hợp.

3. Bổ sung vitamin và khoáng chất cần thiết

Một số vi chất quan trọng đối với trẻ tự kỷ bao gồm:

• Vitamin D giúp hỗ trợ phát triển hệ thần kinh và kết nối não bộ
• Vitamin E giúp bảo vệ tế bào thần kinh
• Kẽm hỗ trợ chức năng miễn dịch và dẫn truyền thần kinh
• Vitamin B6 góp phần ổn định cảm xúc và trí nhớ

Việc bổ sung cần tuân theo hướng dẫn của chuyên gia y tế để đảm bảo an toàn.

4. Hạn chế đồ ăn nhanh và nước uống có ga

Thức ăn nhanh và nước uống có ga có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển não bộ, giấc ngủ và hành vi của trẻ. Cha mẹ nên hạn chế tối đa các thực phẩm này trong khẩu phần ăn hằng ngày của trẻ tự kỷ.

5. Dành thời gian tương tác và đồng hành cùng con

Môi trường sống và sự quan tâm của gia đình có ảnh hưởng lớn đến quá trình phát triển của trẻ tự kỷ. Cha mẹ cần dành nhiều thời gian trò chuyện, chơi cùng con, hướng dẫn con các hoạt động đơn giản, khuyến khích giao tiếp bằng lời nói và cử chỉ.

Sự kiên nhẫn, nhất quán và yêu thương sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn, từ đó cải thiện dần khả năng tương tác xã hội và ngôn ngữ.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi thăm khám khi:

• Trẻ có nhiều dấu hiệu nghi ngờ tự kỷ kéo dài
• Trẻ không giao tiếp bằng lời nói và cử chỉ
• Trẻ mất dần các kỹ năng đã từng có
• Trẻ không phản ứng với âm thanh hoặc lời gọi

Việc đánh giá và can thiệp sớm tại các cơ sở chuyên môn uy tín sẽ giúp trẻ cải thiện đáng kể khả năng giao tiếp, học tập và hòa nhập xã hội.

Tự kỷ không phải là dấu chấm hết cho sự phát triển của trẻ nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng cách. Sự đồng hành của gia đình, kết hợp với can thiệp chuyên môn và môi trường sống tích cực, chính là nền tảng quan trọng giúp trẻ tự kỷ phát triển tối đa tiềm năng và hòa nhập tốt hơn với cuộc sống.